Handel spot czy futures? Jeden jest bezpieczniejszy, drugie obiecuje kosmiczne zyski. Jaka jest między nimi różnica i jakie mogą nas spotkać problemy podczas transakcji? Sprawdzimy ich wady oraz zalety i pomyślimy, jak minimalizować zawsze obecne ryzyko.
Handel spot vs futures. Czym się różnią?
Choć sedno obu rodzajów transakcji jest jedno – zyskać na różnicy cen w momencie zakupu i sprzedaży – mocno różnią się one między sobą.
Handel spot polega na wymianie posiadanych kryptowalut. Sprzedajemy USDT, kupujemy BTC. Sprzedajemy BTC, kupujemy ETH. Rozliczenia następuje natychmiast, podobnie jak przeniesienie własności.
Z uzyskanych tokenów możemy zrobić dowolny użytek – sprzedać je, wykorzystać on-chain, przenieść na portfel sprzętowy. To, że dokonaliśmy jakiejś transakcji ma już tylko znaczenie historyczne i podatkowe. Uzyskane monety są pod naszą kontrolą, a największe ryzyko jest takie, że ich wartość może spaść do zera, gdy projekt zbankrutuje.
Handel futures jest nieco bardziej skomplikowany. W tym wypadku nie kupujemy ani nie sprzedajemy danej monety – zawieramy umowę jej kupna lub sprzedaży w przyszłości, za już dziś określoną cenę. W praktyce jest to czysta spekulacja, zakład na wzrost lub spadek ceny.
Najważniejszą cechą handlu futures jest możliwość wykorzystania dźwigni finansowej. Jeśli z niej skorzystamy, nie musimy wykładać całej potrzebnej na zakup sumy. Dźwignia x20 pozwoli nam kontrolować pozycję o wartości 100 dolarów wykładając tylko 5$. Niesie to jednak poważne niebezpieczeństwa, o czym za chwilę.
W świecie krypto mówiąc “futures” mamy najczęściej na myśli kontrakty “perpetual”, które stanowią zdecydowaną większość obrotu. Klasyczne futures mają określoną datę wygaśnięcia, kontrakty perpetual – nie. W praktyce tych pojęć najczęściej używa się zamiennie.
Kiedy wybrać handel spot
Spot to klasyczna, bezpieczniejsza niż futures forma handlu. Składamy zlecenie, a po jego wykonaniu natychmiast otrzymujemy żądaną monetę.
Nie wiążą nas długotrwałe umowy z drugą stroną transakcji, nie zaciągamy żadnych zobowiązań. Transakcje zawierane są po aktualnej cenie rynkowej, a kupione aktywa są natychmiast przenoszone na nasze konto.
Z tego powodu spot jest domeną inwestorów, nastawionych raczej na inwestycje w średnim i długim terminie niż błyskawiczne spekulacje. Nabyte w ten sposób monety możemy przechowywać długoterminowo (HODL), co nie jest zalecane w przypadku futures.
Możemy także bez problemu wypłacić je na własny portfel, tym samym przestając być zależni od giełdy. Naszej pozycji nie zagrozi wtedy ani chwilowe załamanie rynku (flash crash), ani też hack czy upadek giełdy, a jedynie spadek wartości samego projektu.
Z tego powodu spot powinien być podstawową formą handlu dla większości inwestorów. Zwłaszcza początkujący lub mało aktywni inwestorzy nie powinni próbować futures, zanim nie zdobędą doświadczenia i zrozumienia mechanizmów rynku.
Inwestowanie w kryptowaluty, także na rynku spot, wiąże się z ryzykiem utraty kapitału. Ten artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej. Nie inwestuj więcej, niż możesz stracić!
Dla kogo kontrakty futures
O ile spot można porównać do spokojnej jazdy autem w mieście, futures to wyścig na bardzo niebezpiecznej trasie. Emocje są ogromne, reakcje błyskawiczne a każdy błąd może mieć katastrofalne następstwa. Wynika to z kilku czynników.
Najważniejszą zmianą jest użycie dźwigni. Używając niewielkiego kapitału kontrolujemy pozycję znacznie większej wartości. Lewar oznacza jednak, że nawet niewielka zmiana kursu może nie tylko podwoić nasz kapitał, ale także zredukować go do zera.
Wynik zakładu na wzrost ceny (long) przy dźwigni x20
| Scenariusz | Wartość kontraktu | Inwestycja początkowa | Zmiana ceny monety | Wartość nowego kontraktu | Zysk/Strata | Zwrot (ROI) |
| Wzrost ceny | 10 000 $ | 500 $ | +5% | 10 500 $ | +500 $ | +100% |
| Spadek ceny | 10 000 $ | 500 $ | -5% | 9500 $ | -500 $ | -100% |
Jeśli dźwigni użyje inwestor, który nie do końca wie co robi, rezultaty będą opłakane. Owszem, przypadkiem może udać się zarobić raz czy dwa, ale na dłuższą metę rynek gra przeciwko Tobie. Wysoko lewarowani gracze są bardzo podatni na chwilowe skoki ceny czy manipulacje. Przy wysokiej dźwigni wystarczy niewielki ruch, aby stracić całą kwotę inwestycji.
Kilka razy zdarzyło mi się stracić depozyt mimo poprawnie przewidzianego wzrostu monety. Nie uwzględniłem bowiem, że token o niewielkiej płynności na danej giełdzie jest podatny na trwające sekundy lub minuty, gwałtowne spadki ceny. Gdy potem cena ruszyła w górę, moja pozycja była już zlikwidowana.
Osiąganie zysków na rynku futures wymaga nie tylko dużej praktyki i znajomości analizy technicznej, ale dużej odporności na stres. Z tego powodu polecić można ją tylko zaawansowanym inwestorom. Kryptowaluty same w sobie są ryzykowne, a użycie futures przez początkującego to ryzyko do kwadratu.
Na koniec – posiadanie kontraktu futures z reguły kosztuje (funding rates). Z tego powodu ich utrzymywanie przez dłuższy czas generuje stratę, nawet jeśli cena monety wcale się nie zmieni.
Porównanie handlu spot i futures
| | Handel spot | Perpetual (futures) |
| Własność monet | Tak, pełna | Nie, tylko kontrakt |
| Koszt utrzymania pozycji | Brak opłat | Funding rate |
| Dźwignia | Brak, własny kapitał | nawet x100 i więcej |
| Wielkość oferty | Więcej monet | Mniej monet |
| Wolumen obrotu | Niższy | Wyższy dzięki dźwigni |
| Ryzyko likwidacji | Brak | Tak, zależne od dźwigni |
| Spread | wyższy, rzędu 0,1% | niższy, rzędu 0,02% |
| Czas utrzymania pozycji | Dłuższy, nawet lata | Krótszy, dni lub maks. tygodnie |
| Kierunek ruchu | Głównie Long | Long i Short |
Rozwiązaniem pośrednim między Spot a Futures może być handel Margin. W tym wypadku handlujemy prawdziwymi monetami (jak Spot), mając jednak dostęp do niewielkiej dźwigni (jak Futures).
Unikanie błędów w handlu
Nie ma inwestora, który zawierałby tylko zyskowne transakcje. Ba, jeśli Twój balans zwycięstw do porażek to 6 do 4, to jesteś bardzo dobrym traderem!
Taki wynik wydaje się łatwy do osiągnięcia, ale wcale nie jest. Zbyt wielu inwestorów popełnia błędy, prowadzące do utraty kapitału:
- Ignorowanie cyklu rynkowego. Podczas bessy krypto nawet bardzo dobry projekt raczej będzie spadał, niż rósł.
- Nieznajomość analizy fundamentalnej oraz technicznej. Musisz wiedzieć CO kupić, ale także KIEDY.
- Bazowanie na przeczuciach (zaraz wzrośnie!) zamiast faktach. Statystycznie kończy się fatalnie.
- Brak zarządzania ryzykiem. NIGDY nie wchodź za 100% kapitału. 10% to już i tak za dużo.
- Brak strategii wyjścia. Nie kupuj, zanim nie ustalisz ceny, za którą sprzedasz.
- Nieznajomość stoplosów. Nie zawsze mają one zastosowanie, ale trzeba rozumieć ich zalety i wady.
- Overtrading. Każda transakcja kosztuje Cię opłaty giełdowe, które narastają. Krypto to nie hazard!
- Uleganie emocjom. Dla Twojego kapitału jest zabójcze. Bazuj na planie działania, nie FOMO.
Bardzo ważny jest sposób wyboru zabezpieczenia pozycji. Dawno temu na Bybit wyzerowałem sobie CAŁE konto. Nieopatrznie bowiem ustawiłem zabezpieczenia dla spadającej pozycji Futures Short wszystkimi aktywami (Cross Margin) bez użycia stoplosa.
Wybór platformy do spot i futures
Mamy dziesiątki a nawet setki platform do handlu, zarówno CEX jak i DEX.
- CEX – giełda scentralizowana, prowadzona przez konkretną firmę, wymagająca zdeponowania kapitału, z reguły działająca zgodnie z przepisami oraz wymagająca przejścia KYC
- DEX – giełda zdecentralizowana, oparta o smartkontrakty, często bez firmy stojącej za nią. Środki są pobierane i wysyłane bezpośrednio z własnego portfela krypto, nie wymaga KYC.
Które rozwiązanie jest dla kogo? Generalnie CEX będzie lepszy dla początkujących mogących potrzebować pomocy, DEX zaś dla bardziej zaawansowanych użytkowników, ceniących sobie prywatność. Są zresztą także inne możliwości jak wymiana krypto bezpośrednio w portfelu czy handel z użyciem aplikacji (opisywaliśmy np. handel krypto w Revolut).
Zanim wybierzesz giełdę, której będziesz używać, zastosuj podstawowe filtry. Powinna to być duża, renomowana platforma, działająca od lat. Unikaj projektów młodych i szerzej nieznanych, nawet jeśli oferują bardzo dobre warunki.
Listę największych DEX i CEX znajdziesz np. na Coingecko. Jeśli decydujesz się na CEX, sprawdź czy legalnie działa ona w Europie, zgodnie z zasadami MiCA. Zdecydowanie polecamy też nasze poradniki:
Istotnym elementem wyboru powinny być także koszty platformy. Podstawą jest koszt złożenia zlecenia oraz spread, czyli różnica między kursem kupna i sprzedaży. W przypadku futures istotna jest także wysokość opłaty za utrzymanie pozycji (Funding Rate), oferowane tryby zabezpieczeń czy wysokość dostępnej dźwigni.
Na szybko, jako czołowe platformy w swoich kategoriach możemy polecić Binance, Uniswap oraz – z drobnymi zastrzeżeniami – Hyperliquid.
Handel, podatki i szara strefa
Zacznijmy od podstaw: zarówno handel spot jak i futures jest w Polsce legalny, choć podlega rosnącym regulacjom. W szczególności egzekwowane są zasady KYC/AML.
Zyski z kryptowalut podlegają także opodatkowaniu 19% PIT, o ile wychodzisz z krypto do waluty fiat (np. PLN). Nawet, jeśli tylko kupujesz kryptowaluty, powinieneś uwzględnić to w swojej deklaracji dla udokumentowania poniesionych kosztów.
Niezależnie od ustaw krajowych, obrót krypto na poziomie europejskim regulowany jest przez rozporządzenie MiCA i kilka podobnych aktów prawnych. To z ich powodu każda giełda legalnie działająca w UE wymaga od nas ujawnienia swojej tożsamości (KYC).
Począwszy od 1 stycznia 2026 mają one także obowiązek automatycznego przekazywania listy naszych transakcji do krajowych urzędów skarbowych (rozporządzenie DAC8). Korzystając z regulowanych CEX, jesteś więc pod lupą skarbówki.
Jeśli preferujemy anonimowe nabycie krypto, bo np. obawiamy się wycieku danych, mamy dwa wyjścia. Możemy skorzystać z nielicznych giełd CEX, które wciąż jeszcze nie wymagają KYC, jak MEXC czy Phemex. Ich legalność w Europie jest jednak przedmiotem dyskusji, a przelew na taką giełdę może skutkować tymczasowym zablokowaniem konta bankowego.
Możemy także wybrać platformy DEX, które są właściwie rozbudowanymi aplikacjami opartymi o blockchain (dApps). 95% z nich nie wymaga ujawniania tożsamości. Z legalnego punktu widzenia, w każdym wypadku jednak powinniśmy uwzględnić dochody z kryptowalut w naszym zeznaniu PIT.
Moja rada: zbieraj historię swoich transakcji przez eksport danych z konta na giełdzie czy portfela. Może się ona przydać wrazie kontroli US. Jeśli to zaniedbasz, a urząd wykryje (dzięki DAC8 ) nieujawnione zyski, będą kłopoty.
Handel spot jest bezpieczniejszy, bardziej intuicyjny i pozwala zdobyć długotrwałą ekspozycję na daną monetę. Handel futures jest bardziej agresywny, pozwala użyć dużej dźwigni, może być jednak niebezpieczny. Umożliwia generowanie dużych zysków, jednocześnie jednak naraża na poniesienie ogromnych strat. Wybór, jak zawsze, należy do Ciebie.
Handel spot i futures – FAQ
Czy futures i CFD to to samo?
Są pewne różnice, ale w praktyce możesz traktować je jako dość tożsame pojęcia. Kontrakty CFD oferują platformy inwestycyjne w rodzaju XTB, a futures – giełdy i DEXy.
Co jest lepsze – spot czy futures?
Zależy co chcemy osiągnąć i jak dobrze znamy rynek. Spot oferuje mniejsze zyski jest za to bezpieczniejszy. Futures pozwala zrobić nawet 100-1000% dziennie, ale kosztem ogromnego ryzyka. Początkujący powinni używać wyłącznie spot.
Czy handel spot jest bezpieczny?
Nie. Choć naraża na mniejsze ryzyko niż futures, nadal możliwy jest ruch ceny przeciwny do zamierzonego, upadek platformy giełdowej lub projektu, wycofanie płynności itd
Z kim zawieram kontrakt futures?
W krypto drugą stroną zazwyczaj jest sama platforma handlowa, ta sama, która rozlicza transakcje. Może to budzić pokusę manipulacji.
Czy futures można przechowywać w portfelu sprzętowym?
Nie. W przeciwieństwie do monet używanych w handlu spot, kontrakty futures nie mogą opuścić danej platformy. Ewentualne zyski możemy przenieść na portfel sprzętowy dopiero po rozliczeniu kontraktu.
Co oznacza pozycja long i short?
Kupując long zakładasz że cena wzrośnie, przy short – że spadnie. Problemem jest asymetria ryzyka. Ryzyko long to spadek monety. Prawdziwy problem ma jednak posiadacz shorta, kiedy cena monety rośnie o 200%…
Czym się różni zlecenie Maker i Taker?
Maker to zlecenie z limitem. “Tworzysz” rynek komunikując np. Sprzedam 0,1 ETH za 400 $. Taker “zabiera” takie zlecenie z rynku, kupując przy pomocy zlecenia Market. W praktyce złożenie zlecenia Taker oznacza wyższe opłaty niż Maker.
Co to znaczy perpetual?
Perpetual to kontrakt futures bez określonej daty wygaśnięcia. W praktyce na rynku krypto kiedy ktoś mówi o futures, najprawdopodobniej ma na myśli właśnie kontrakty perpetual.
Ile można zarobić na handlu krypto?
Teoretycznie setki tysięcy procent, w praktyce spora część traderów traci. Bardzo wiele zależy np. od zrozumienia aktualnego cyklu rynkowego czy analizy technicznej. Jeśli w pierwszym roku wyjdziesz na zero, to już będzie dobrze.
Powiązane wpisy:
Czym jest Social Trading (Handel Społecznościowy)? 
Czym jest handel algorytmiczny (Algo Trading)? 
HFT – czym jest handel wysokich częstotliwości? 
News trading (handel na danych) – na czym polega? 
Czym są shitcoiny, jak je rozpoznać i dlaczego warto unikać? 
KuCoin Spotlight – co to jest? Dlaczego warto z niego skorzystać? 
Binance Research: dlaczego warto tam zaglądać 
Jak handlować na polskich parach handlowych spot na Binance? 
Bonusy forex bez depozytu – dlaczego brokerzy już ich nie oferują? 
Bananowa giełda – dlaczego mówimy tak na GPW?Inwestowanie jest ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
dotyczy XTB
XTB oferuje wyłącznie kontrakty CFD na waluty Forex, indeksy, towary, akcje, ETFy, kryptowaluty oraz rzeczywiste akcje i ETFy.
Kontrakty CFD są złożonymi instrumentami i wiążą się z dużym ryzykiem szybkiej utraty środków pieniężnych z powodu dźwigni finansowej. 71% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne w wyniku handlu kontraktami CFD u niniejszego dostawcy CFD. Zastanów się, czy rozumiesz, jak działają kontrakty CFD i czy możesz pozwolić sobie na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.
