Mieszkając w Polsce, żyjemy w cieniu możliwego konfliktu zbrojnego. Już dziś musimy zatem zastanowić się co robić, jeśli system przestanie działać. Bitcoin nie zatrzyma rakiety, nie nakarmi rodziny, nie zapewni schronienia. Może jednak sprawić, że nie wyruszysz w drogę z pustymi rękami – jeśli będzie to konieczne.
Dzień zero – kiedy wyłączą bankomaty
Wojna nie zawsze zaczyna się od eksplozji. Czasem pierwszym sygnałem jest cisza – wyłączony bankomat, martwa strona banku, komunikat o wprowadzeniu kontroli kapitału. To dzień zero – moment, w którym dotychczasowe zasady gry przestają obowiązywać.
Niestety, to nie jest tylko teoria. Narodowy Bank Ukrainy w pierwszych dniach inwazji 2022 roku wprowadził limit wypłat. W tak samo było w Libanie czy Afganistanie po przejęciu władzy przez talibów. Kolejki do bankomatów ciągnęły się kilometrami, a siła nabywcza waluty szybko spadała.
Twoje mieszkanie warte wczoraj milion złotych staje się kotwicą, nie zasobem. Nie znajdziesz na nie kupca. Akcje? Giełda zamknięta na czas nieokreślony. Złoto w sejfie? Na granicy czeka Cię drobiazgowa kontrola. W Syrii podczas wojny domowej cena złota spadła o 20% poniżej wartości światowej – tak wielka była desperacja sprzedających.
A Bitcoin? Według analizy przez University of Luxembourg, po wprowadzeniu sankcji na Rosję w 2022 roku, zaczął funkcjonować jako “safe haven asset” dla obywateli odciętych od systemu SWIFT. Ale uwaga – rolę zachowania mocy nabywczej zaczyna pełnić dopiero, kiedy już minie pierwszy szok!
Odporność Bitcoina na wojnę i kryzysy
Bitcoin to unikat – różni się fundamentalnie od wszystkiego, co znaliśmy wcześniej. Jego siła tkwi w architekturze: sieć składa się z ponad 20 000 węzłów rozproszonych pomiędzy 100+ krajów. Żeby ją zablokować, trzeba by jednocześnie odciąć internet na całej planecie. Żadna ustawa ani dekret nie wyłączy tej sieci.
Dla porównania: system SWIFT, chociaż posiada zapasową infrastrukturę w kilku lokalizacjach, pozostaje siecią zarządzaną przez konsorcjum banków. Wystarczy decyzja polityczna, by odciąć od systemu cały kraj – jak pokazały przypadki Rosji czy Iranu.
Druga kluczowa cecha to kompresja wartości. Fraza seed może przechowywać niemal nieograniczoną wartość. Możesz przekroczyć granicę z fortuną zapisaną wyłącznie w pamięci. Nawet jeśli użyjesz portfela metalowego czy sprzętowego, waga wzrośnie o maksimum 100 gram.
1 milion dolarów w złocie to 8 kg metalu. W gotówce, używając banknotów 100-dolarowych, to 10 kg. W Bitcoinie? Zero gramów.
Niebezpieczna zmienność cen
Żeby ochłonąć z entuzjazmu, wystarczy jednak zerknąć na wykresy cenowe. 24 lutego 2022 roku, w dniu inwazji na Ukrainę, Bitcoin stracił prawie 9% w zaledwie 4 godziny. Podczas krachu COVID-19 w marcu 2020 BTC staniał o połowę w 2 dni.
Średnia dzienna zmienność Bitcoina wynosi przeszło 4%, podczas gdy złoto oraz S&P 500 nieznacznie przekraczają 1%. Jeśli kupisz BTC w złym momencie, możesz sporo stracić. Inwestorzy uciekają od ryzyka, sprzedając wszystko, co się da. W pierwszym odruchu rynek traktuje BTC jak aktywo ryzykowne, nie jako bezpieczną przystań.
Jest jednak też druga, lepsza strona medalu. Po początkowym szoku często następuje gwałtowne odbicie. W przypadku Ukrainy Bitcoin zyskał 27% w ciągu miesiąca. Po upływie roku od 12 marca 2020 (COVID-19) BTC wzrósł o ponad 900%.
Kluczowe pytanie brzmi: czy stać Cię na utratę 30-50% wartości w pierwszych dniach kryzysu? Nawet jeśli tak, Bitcoin nie powinien być Twoim jedynym pomysłem, a częścią większego planu ewakuacji.
Jeśli zamierzasz skorzystać na wzroście ceny BTC w obliczu inwazji Rosji na Polskę, pomyśl jeszcze raz. Zdecydowanie, będziesz miał wtedy inne problemy, jeśli – jak zakładam – mieszkasz w naszym kraju.
Bitcoin na wojnie: lekcje z przeszłości
Ukraina: laboratorium krypto
Ukraina stała się globalnym eksperymentem z użycia krypto podczas konfliktu. Według różnych analiz, zebrała ona w kryptowalutach kwotę rzędu 100 milionów dolarów. A liczba transakcji krypto P2P (między osobami) wzrosła 3-krotnie tylko w pierwszym kwartale 2022.
Binance uruchomił program Refugee Card, oferując uchodźcom 75 BUSD miesięcznie. Ukraińska sieć supermarketów VARUS zaczęła akceptować płatności w Bitcoinie i innych kryptowalutach. Czas transferu pomocy humanitarnej skrócił się z 3-5 dni przez system SWIFT do zaledwie 10 minut przez blockchain.
Dla zwykłych obywateli krypto stało się mechanizmem przetrwania. Ukraińcy masowo zamieniali Bitcoina na walutę obiegową, by kupować żywność i opłacać ewakuację. Ci, którzy uciekli na Zachód, mogli odzyskać dostęp do swoich środków, podczas gdy ich konta bankowe pozostawały niedostępne.
Afganistan: upadek państwa
Afganistan pokazał, co się dzieje, gdy państwo zanika w ciągu kilku tygodni. Po przejęciu władzy przez talibów w sierpniu 2021 roku, wykorzystanie kryptowalut gwałtownie wzrosło. Dlaczego?
Gdy USA zamroziły 9 miliardów dolarów rezerw afgańskiego banku centralnego, system płatniczy praktycznie przestał istnieć. Krypto pozostało jedyną opcją, a wolumen na platformie LocalBitcoins wzrósł 5-krotnie tylko w sierpniu 2021 roku.
Nawet po zakazie handlu kryptowalutami (uznanego za haram) aktywność ta nie ustała. Zeszła po prostu do podziemia, co potwierdzają media branżowe.
Rosja i Iran: obejście sankcji
Po odcięciu od SWIFT największych banków, Rosja zanotowała gwałtowny skok w adopcji Bitcoina. Wolumen transakcji P2P na platformach krypto wzrósł gigantycznie, a premia przy zakupie USDT sięgnęła 5% ponad kurs. W rok liczba bitomatów zwiększyła się z 50 do 300.
Iran, z dekadami doświadczeń w omijaniu sankcji, daje perspektywę długoterminową. Badania pokazują, że podczas każdej eskalacji konfliktu z Izraelem wypłaty Bitcoina z giełd rosną o około 200% w ciągu 48 godzin. Iran może też odpowiadać obecnie nawet za 5-10% globalnego wydobycia BTC, przekształcając sankcje w możliwości biznesowe.
Dlaczego skupiamy się na Bitcoinie, skoro jest wiele innych kryptowalut jak Monero czy stablecoiny? Bo najlepiej łączy on względną łatwość użycia, rozpoznawalność i potencjał zachowania wartości.
Plecak ucieczkowy krypto
Fundament: kontrola nad kluczami i frazą seed
Jeśli Twoje krypto leżą na giełdzie, nie są naprawdę Twoje. Giełda może zostać zablokowana, zhakowana, lub zostać zmuszona do zamrożenia środków. W 2022 roku FTX upadł w ciągu paru dni, rujnując wielu swoich klientów.
Złotym standardem jest portfel sprzętowy, który praktycznie nie może zostać zhakowany online. Portfele mobilne są wygodne i wystarczająco bezpieczne by przechowywać niewielkie kwoty, nigdy nie powierzaj im jednak całego majątku.
Dostęp do Twoich środków i wszystkich kluczy zapewnia fraza seed. Jej utrata, to utrata całego majątku. Ten kto ją ma, kontroluje wszystko.
O bezpiecznym przechowywaniu kryptowalut pisaliśmy wielokrotnie. Sprawdź:
- referencyjny materiał o portfelach kryptowalut
- przegląd portfeli sprzętowych
- aktualny ranking portfeli w różnych kategoriach
- obiektywną analizę: wybrać Bitcoin czy złoto?
Podział środków
Zacznij od podziału majątku: trochę Satoshi do natychmiastowego użycia, zabezpieczenie (na kilka miesięcy) i fundusze strategiczne (na lata). Każdą z tych części traktuj jako osobny „sejf” z własną frazą seed i oddzielnym portfelem. Dzięki temu utrata jednego portfela nie oznacza straty reszty środków.
Dla części transakcyjnej użyj portfela mobilnego. Na wypadek braku Internetu możesz zastąpić go Opendime lub portfelami papierowymi, opisanymi poniżej. Do przechowania zabezpieczenia użyj portfela sprzętowego.
Dla części strategicznej – osobnego sprzętowego, zabezpieczonego dodatkowo metalową płytką z wygrawerowanym seed. Do tego obowiązkowo papierowe kopie seed, przechowywane także w bezpiecznym, ukrytym miejscu poza domem.
Test ewakuacji: próba generalna
Nie możesz budować systemu ratunkowego, gdy za oknem już trwa strzelanina. Zrób to teraz:
- Załóż portfel kryptowalut oraz konto na giełdzie.
- Kup i wyślij 10-20 dolarów w BTC na swój portfel.
- Zapisz frazę seed (w 2-3 kopiach).
- Usuń aplikację lub zresetuj portfel.
- Odzyskaj portfel używając seed na zupełnie innym urządzeniu.
- Jeśli napotkasz problemy – napraw to teraz, nie podczas prawdziwego kryzysu.
Te kilka godzin roboty może kiedyś uratować Twój cały majątek.
Budowanie sieci kontaktów
Gdy banki zostaną zamknięte, ludzie będą handlować P2P. Ale wtedy może nie być już czasu na wybieranie partnerów.
- Sprawdź kilka kantorów krypto i bitomatów (są w większych miastach Polski). Sprzedaj BTC lub inne krypto wcześniej kupione na giełdzie. Sprawdź minimalną i maksymalną kwotę transakcji. Wybieraj kantory nie wymagające KYC.
- Znajdź kilka prywatnych osób handlujących krypto w Twojej okolicy. Dołącz do lokalnych grup Telegram (szukaj: “Bitcoin” + nazwa miasta). Sprawdź ich reputację i historię. Skontaktuj się mailowo, dokonaj próbnej transakcji.
- Jeśli nadejdzie kryzys, spotykaj się w miejscach publicznych. W portfelu mobilnym miej tylko tyle, ile potrzeba na wymianę, nie więcej.
- Jeśli wymieniasz wyższe kwoty, zapewnij sobie ochronę. Nie podawaj danych osobowych. Używaj portfela, który pozwala zdefiniować passphrase lub Duress Pin. W ten sposób obok portfela faktycznego możesz mieć mały na przynętę.
Nigdy nie chwal się, ile posiadasz. Najlepsze systemy zabezpieczeń nie pomogą, kiedy ktoś przyłoży Ci pistolet do głowy.
Używanie Bitcoina, gdy już nie ma internetu
W chaosie wojennym, internet często pada jako pierwszy – niszczony przez wroga lub wyłączany przez rząd w celu kontroli informacji. Dla większości cyfrowych aktywów oznacza to paraliż, ale Bitcoin może działać nawet w takiej sytuacji.
Poniższe technologie to nie science-fiction, lecz realnie działający backup.
Opendime
Opendime to rodzaj pendrive do przenoszenia Bitcoina w formie fizycznego nośnika. Działa jak banknot – można go załadować środkami i fizycznie przekazać drugiej osobie. Klucz prywatny pozostaje ukryty, dopóki nie „złamie się pieczęci”. Urządzenie pozwala zweryfikować saldo, jednocześnie uniemożliwiając wydanie środków do czasu jego użycia. Wady? Cena (ok. 100 $), jednorazowość i brak backupu – utrata sticka oznacza utratę BTC. Zdarzają się też podróbki.
Jednorazowe portfele
Mniej zaawansowana wersja Opendime. Możesz sam wydrukować papierowe portfele z kodem QR klucza publicznego i – ukrytym – prywatnego. Na małe kwoty wystarczy. W kryzysie taki „banknot” działa jak gotówka – przekazujesz go fizycznie, a odbiorca wczytuje klucz do portfela online. Wcześniej przetestuj, czy wszystko działa jak należy.
Blockstream Satellite
Blockstream utrzymuje konstelację satelitów transmitujących dane blockchaina Bitcoina 24/7. Antena satelitarna za 200 USD połączona z odbiornikiem pozwala na pobieranie danych z sieci bez dostępu do internetu. Niestety – nie możesz wysyłać transakcji tym kanałem. Możesz za to monitorować swój portfel i weryfikować transakcje, nawet siedząc w schronie.
Rozwiązania problematyczne
- Przesyłanie BTC SMSem. Możemy wysłać zapis transakcji (ok. 500 znaków) przez SMS komuś, kto prześle ją do sieci blockchain. Rozwiązanie działa w oparciu o dość odporne sieci 2G, ale jest niewygodne (prześlij poprawnie 500 znaków!).
- TxTenna i goTenna Mesh. Pozwalają utworzyć lokalną, zaszyfrowaną sieć radiową, działającą bez centralnej infrastruktury. W praktyce usługa mocno związana jest z anonimowym portfelem Bitcoina o nazwie Samourai Wallet, którego działalność została zawieszona.
- LoRaWAN i radio amatorskie. Obie metody są dla ludzi z zacięciem technicznym. Teoretycznie pozwalają dokonać transakcji przekazując zapis transakcji przez radio. W praktyce rozwiązanie tylko dla preppersów.
Liczby, które warto zapamiętać
- 48 godzin – typowy czas od ataku do zamknięcia granic
- 20-30% – zalecany udział krypto w portfelu awaryjnym
- 2 kopie seed – minimalny poziom backupu, lepiej 3 w różnych lokalizacjach
- 10-20 dolarów – kwota bazowa do testowania systemu
- 10 minut – średni czas potwierdzenia transakcji Bitcoin (SWIFT nawet 3 dni)
- 0 gramów – waga całego Twojego majątku w Bitcoinie
Czy Bitcoin uratuje Twój majątek podczas wojny?
BTC nie jest panaceum. W oblężonym Mariupolu nie dało się kupić za niego wody, bo cała infrastruktura legła w gruzach. W Strefie Gazy nie przyjmą przelewu przez Lightning Network, gdy priorytetem jest przetrwanie nalotu.
Ale… Gdy po pierwszym szoku następuje otrzeźwienie, a Ciebie nie zmobilizowano, masz dwa wyjścia.
- Pozostać w kraju, gdzie sklepy i kantory wymiany znowu zaczynają funkcjonować. Bankomaty może są martwe, ale zaczyna działać handel wymienny. Sporadycznie pojawia się zasięg, a za parę złotych możesz skorzystać z Internetu. Cena oferowana za BTC może być jednak niższa, niż średnia światowa.
- Przekroczyć granicę i znaleźć się w takiej sytuacji, jak Ukraińcy w Polsce kilka lat temu. W tej sytuacji możliwość wynajęcia mieszkania, samochodu czy wręcz zjedzenie ciepłego posiłku może zależeć od tego, co masz w swoim portfelu kryptowalut. A jeśli masz w nim wystarczająco dużo – możesz bez problemu urządzić się w nowym miejscu.
Wojna odbiera Ci kontrolę nad życiem i majątkiem. Bitcoin może ją w pewnym stopniu zwrócić, pozwolić przetrwać. Nie jest 100% polisą ubezpieczeniową, ale pozwala zachować część środków. Jest przenośny i odporny na konfiskatę, czego nie oferują żadne inne aktywa. Użyj tej wiedzy mądrze, przygotuj się. I miejmy nadzieję, że żaden z nas nie będzie musiał z niej skorzystać.
Wojna i Bitcoin – FAQ
Jak zabezpieczyć majątek przed konfiskatą?
Władza konfiskuje tylko to, o czym wie. Jeśli nikt nie wie o Twoim BTC, sztabce złota czy pliku dolarów za kaloryferem – jesteś względnie bezpieczny.
Czy banki zamkną konta w czasie wojny?
Raczej nie zamkną, ale ograniczą możliwość wypłat. Podczas wojny państwo ma prawo do zablokowania kont, aby zapewnić krajowi minimum stabilności finansowej.
Jak zabezpieczyć oszczędności przed wojną?
Inna jest sytuacja posiadacza 10 tysięcy, inna milionera. Przykładowy podział to 30% gotówka (PLN, USD, EUR), 30% krypto (BTC + stablecoiny), 30% twarde aktywa (złoto i srebro), 10% zasoby (leki, jedzenie, przydatne rzeczy).
Bitcoin czy złoto w czasie wojny?
Jedno i drugie. Bitcoin jest mobilny i odporny na konfiskatę, ale zmienny. Złoto jest bardziej stabilne i uniwersalne, ale trudne do ukrycia i łatwe do odebrania na granicy. Ewentualnie: Bitcoin do ucieczki, złoto do przetrwania na miejscu. Nigdy nie ładuj 100% w jedno aktywo!
Czy Bitcoin może całkowicie utracić wartość?
Ociera się to o teorię spiskową i jest bardzo mało prawdopodobne, ale teoretycznie tak. Jeśli okazałoby się, że złamano kryptografię SHA-256, albo wszyscy członkowie Bitcoin Core są na liście płac rządu USA – mogłoby to zniszczyć Bitcoina. Daję temu scenariuszowi jakiś ułamek procenta.
Powiązane wpisy:
Czy Bitcoin SV (BSV) to tylko klon BTC? Analiza potencjału 
Co to jest Wrapped Bitcoin (WBTC)? Analiza tokena i jego zastosowanie 
Jak chronić się podczas handlu na dApps i unikać oszustw? 
Czy Bitcoin Cash (BCH) jest bardziej użyteczny od BTC? 
Bitcoin Gold (BTG). Opis projektu. Hit czy kit? 
Bitcoin DeFi: czy wygra z Ethereum? 
Co to jest Sei (SEI)? Analiza potencjału. Czy zastąpi Solanę? 
Czy warto inwestować w Bitcoin i inne kryptowaluty? 
Kim jest górnik Bitcoin i jak nim zostać? 
Bitcoin a Ethereum – podobieństwa i różniceInwestowanie jest ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
dotyczy XTB
XTB oferuje wyłącznie kontrakty CFD na waluty Forex, indeksy, towary, akcje, ETFy, kryptowaluty oraz rzeczywiste akcje i ETFy.
Kontrakty CFD są złożonymi instrumentami i wiążą się z dużym ryzykiem szybkiej utraty środków pieniężnych z powodu dźwigni finansowej. 71% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne w wyniku handlu kontraktami CFD u niniejszego dostawcy CFD. Zastanów się, czy rozumiesz, jak działają kontrakty CFD i czy możesz pozwolić sobie na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.
Do miesięcznego obrotu 100 000 EUR. Transakcje powyżej tego limitu zostaną obciążone prowizją w wysokości 0,2% (min. 10 EUR). Może mieć zastosowanie 0,5% koszt przewalutowania. Oferowane instrumenty finansowe są ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
