Automatyczny animator rynku (AMM) to algorytm, który zastąpił maklerów i księgi zleceń, umożliwiając bezpieczną wymianę kryptowalut 24/7. Daje dostęp do mnóstwa tokenów, a czasem także sporo dodatkowych opcji. Jak działa w praktyce i jakie problemy może stwarzać?
AMM i DEXy zmieniają zasady gry
Handel tokenami przez lata odbywał się na giełdach kryptowalut – scentralizowanych platformach, działających jak tradycyjne biura maklerskie. Zlecenia kupna i sprzedaży, animatorzy rynku, konieczna rejestracja. A potem przyszedł Uniswap i okazało się, że można to zrobić zupełnie inaczej.
Czym właściwie jest AMM? Zdecentralizowaną aplikacją zapisaną na blockchanie i działającą na prostej zasadzie: cena tokenów zależy od stosunku ich ilości w puli. Trzy razy mniej SUI niż USDT? Zatem 1 SUI = 3 USDT. Na razie, bo za chwilę ktoś wykona transakcję i cena zmieni się wraz z proporcją tokenów.
To rozwiązanie jest eleganckie i skuteczne. Teraz nie musisz czekać na drugą stronę transakcji, nie potrzebujesz pośrednika i możesz handlować o trzeciej w nocy, kiedy Wall Street i banki już dawno śpią.
Na początku 2026 giełdy zdecentralizowane (DEX) obsługują około 15-20% wolumenu handlu kryptowalutami i z roku na rok jest coraz lepiej. Nic dziwnego – MiCA i podobne regulacje zniechęcają do tradycyjnych giełd, a wygoda korzystania z DEX stale rośnie.
Handel na DEX oraz generalnie inwestowanie w kryptowaluty wiążą się z ryzykiem utraty części lub całości Twoich środków. Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady inwestycyjnej. Inwestuj tylko tyle, ile możesz stracić!
Porównanie AMM (DEX) vs Order Book (CEX)
| Cecha | AMM (DEX) | Order Book (CEX) |
| Mechanizm wyceny | Cena wynika z relacji ilości tokenów w puli. | Cena wynika z dopasowania ofert kupna i sprzedaży. |
| Płynność | Zapewniana przez dostawców płynności (LP) w smartkontrakcie. | Zapewniana przez traderów oraz animatorów rynku. |
| Slippage (poślizg) | Zależny od wielkości transakcji względem puli. | Zależny od głębokości księgi zleceń. |
| Opłaty | Opłaty DEX + opłaty sieciowe (gaz) | Prowizje giełdowe, brak opłat sieciowych. |
| KYC | Zazwyczaj brak | Wymagane na zdecydowanej większości platform. |
| Dostępność tokenów | Bardzo szeroka – każdy token może mieć pulę (także scam). | Ograniczona do tokenów zatwierdzonych przez giełdę. |
Jak naprawdę działa AMM?
Żeby zrozumieć AMM, nie trzeba matematyki – wystarczy pomyśleć o puli płynności jak o bankomacie na lotnisku, który sam ustala kursy. Nikt go nie obsługuje, a mimo to zawsze pozwala na wymianę walut.
W środku są dwie kasety – jedna z dolarami, druga ze złotówkami. Na starcie w bankomacie jest 1000 dolarów i 4000 złotych. Kurs początkowy wynosi 4 zł za dolara.
Bankomat został zaprogramowany tak, że iloczyn zawartości obu kaset musi zawsze wynosić 4 000 000. To słynna formuła x · y = k, serce każdego AMM.
Scenariusz 1: Kupujemy dolary
Przychodzi turysta i wrzuca 1000 złotych, aby dostać dolary. W zbiorniku jest teraz 5000 zł.
Ile dolarów musi zostać w bankomacie? Liczymy: 4 000 000 ÷ 5000 = 800 USD. Skoro było 1000 USD, a musi zostać 800 USD, turysta dostaje 200 dolarów.
Wynik: Turysta zapłacił 1000 zł za 200 dolarów. To kurs 5 zł za dolara!
Ponieważ turysta “zabrał” dolary z puli, stały się one rzadsze i droższe. To jest właśnie poślizg cenowy (slippage).
Scenariusz 2: Sprzedajemy dolary
Wróćmy do stanu początkowego: 1000 dolarów i 4000 złotych. Tym razem przychodzi turysta, który chce się pozbyć dolarów. Wrzuca 250 dolarów i oczekuje złotówek.
W zbiorniku jest teraz 1250 dolarów. Ile złotówek musi zostać? Liczymy: 4 000 000 ÷ 1250 = 3200 złotych.
Było 4000 PLN, musi zostać 3200 PLN, więc klient dostaje 800 złotych za 250 $. To kurs 3,20 zł za dolara!
Ponieważ turysta zalał rynek dolarami, ich wartość w puli spadła z 4 zł na 3,20 zł.
Wnioski
- AMM działa jak waga. Im więcej jednego aktywa zabierasz, tym droższe się ono staje. Im więcej go dorzucasz, tym bardziej tanieje. Teraz widać, dlaczego pule płynności powinny być jak największe.
- Jeśli zlecenie jest duże a pula mała, warto użyć agregatorów DEX, takich jak 1inch czy Jupiter. Podzielą one duże transakcje na wiele mniejszych i prześlą je na różne DEX, uzyskując lepszy kurs. Sam robię, gdy kupuję altcoiny z małą kapitalizacją.
- Niezależnie od tego, czy kurs poszedł w górę czy w dół, na wymianie zarabiają dostawcy płynności (LP). W naszym przykładzie – osoby, które na początku napełniły bankomat. Przy każdej transakcji pobierają one prowizję, np. 0,3% wartości swapu.
Różne modele AMM
Z czasem okazało się, że x · y = k nie jest jedyną, ani też zawsze optymalną formułą. Różne AMM-y zoptymalizowały swoje działanie pod różne przypadki użycia
- Constant Product (x · y = k) – uniwersalny model, którego używają Uniswap czy Raydium. Świetnie sprawdza się dla płynnych par (ETH/BTC, SOL/USDC), ale przy dużych transakcjach i małych pulach generuje wyraźny poślizg. Każdy token może być dodany do takiej puli – stąd podatność na spam.
- StableSwap – model opracowany przez Curve Finance, specjalnie dla stablecoinów i aktywów mocno skorelowanych (USDC/USDT, ETH/stETH). W przeciwieństwie do klasycznego AMM, krzywa cenowa jest w normalnych warunkach bardzo płaska. Dzięki temu slippage pozostaje ekstremalnie niski (np. 0,01%) nawet przy dużych transakcjach.
- Weighted Pools – model AMM promowany głównie przez Balancera, pozwalający tworzyć pule nawet z 8 tokenami o dowolnych wagach (np. 50% ETH, 30% USDC, 20% DAI). Działa jak fundusz indeksowy – pula sama się rebalansuje dzięki handlowi użytkowników, utrzymując ustalone proporcje.
Każdy z tych modeli ma swoją niszę. Nie ma jednego, najlepszego modelu AMM – wszystko zależy od Twoich potrzeb.
Przydatność AMM zależy od tego, czy handlujesz na rynku Spot czy Futures. To drugie rozwiązanie korzysta albo z mocno zmodyfikowanego virtual AMM albo z modeli cenowych opartych na wyroczniach blockchain.
Gdzie handlować: lista popularnych DEX-ów
Numerem 1 i punktem odniesienia dla branży pozostaje Uniswap. Po wprowadzeniu już czwartej wersji protokołu oraz ułatwiającej interakcję nakładki UniswapX, potrafi zaspokoić potrzeby niemal każdego tradera na rynku spot. Wiele obsługiwanych łańcuchów wraz z własnym Uniswap Chain pozwala bardzo mocno zredukować opłaty.
Inne DEXy, choć często również obsługują różne blockchainy, najsilniejsze są w swoich niszach:
- PancakeSwap – flagowy DEX na BNB Chain, ostatnio przebijający Uniswap wielkością obrotu
- Raydium, Meteora, Orca – DEXy działające głównie w ekosystemie Solany, ich kolejność się zmienia
- Aerodrome – największy DEX ekosystemu Base, praktycznie poza konkurencją na tym łańcuchu
- Curve – platforma wyspecjalizowana w wymianie stablecoinów, standard tego segmentu.
Poza zwykłymi DEX na rynku liczą się również agregatory, przechwytujące coraz większą część ruchu, choć korzystające z wymienionych giełd. Najwięksi gracze w tej branży to 1inch i Jupiter. Dzięki integracjom pozwalają one często na wymianę kryptowalut bezpośrednio w portfelu.
Nowoczesne DEXy i agregatory coraz częściej oferują swapy międzyłańcuchowe (cross-chain), pozwalając np. wymienić ETH z sieci Arbitrum bezpośrednio na SOL na Solanie jednym kliknięciem. Ja najczęściej używam Rango – działa szybko a opłaty są umiarkowane.
Ciemna strona AMM: ryzyka
Decentralizacja jest w krypto ważna i potrzebna, ułatwia jednak działalność także nieuczciwym graczom. Na nieostrożnych traderów czyha na DEX wiele niebezpieczeństw.
Pierwsze to fałszywe tokeny. Na AMM dosłownie każdy może stworzyć token o nazwie „USDC”, dodać go do puli i czekać. Jeśli nie sprawdzisz adresu kontraktu, kupisz podróbkę. Zyskasz bezwartościową monetę, a pieniądze znikną.
Obserwacje pokazują, że zdecydowana większość nowych tokenów na popularnych łańcuchach to scam lub nieudany eksperyment. A więc – zanim klikniesz Swap, sprawdź adres na CoinGecko albo w eksploratorze blockchain, a potem użyj Token Sniffer.
Zdarzają się błędy w smart kontraktach. Token jest prawdziwy, ale jego kod może mieć lukę. Historia DeFi jest pełna takich historii. Zanim zaufasz nowemu protokołowi, sprawdź audyty. To jeszcze nie gwarancja, ale krok w dobrą stronę.
Kolejne zagrożenie to MEV. Jest jak niewidzialny podatek, który boty ściągają z Twoich transakcji. Bot widzi Twoją transakcję w puli planowanych transakcji (mempool), kupuje przed Tobą, czeka, aż Twój swap podbije cenę i sprzedaje Ci drożej.
Na Ethereum użytkownicy tracą w ten sposób dziesiątki milionów dolarów dziennie. Boli to tym bardziej, im większych transakcji dokonujesz. Aby uniknąć strat możesz użyć DEX z blokadą MEV, np. CoW Swap czy UniswapX.
Jak handlować na DEX ?
Proces nie jest trudny, musisz zachować jednak zasady bezpieczeństwa:
- Wybierz i zainstaluj portfel, na przykład TrustWallet (pobieraj tylko z oficjalnej strony aplikacji!)
- Kup USDT/ETH/SOL itd w tym portfelu przez bramkę płatniczą lub…
- …kup je na giełdzie scentralizowanej (CEX) i wyślij na portfel.
- Pozyskaj także natywną monetę sieci na opłaty, np. ETH, BNB, SOL
- Wejdź na stronę DEX lub agregatora i podłącz portfel. Możesz użyć Coingecko aby uniknąć fałszywych stron.
- Wybierz parę i jeśli trzeba – ustaw poślizg (zazwyczaj 0,5–2%, przy niskiej płynności więcej).
- Wpisz ilość tokenów i potwierdź transakcję.
To wszystko. Za chwilę kupione środki znajdą się na Twoim portfelu
Dbaj o bezpieczeństwo: zacznij naukę od małych kwot, 10-20 dolarów. Sprawdzaj adres kontraktu tokena, np. na CoinGecko. Nigdy nie ujawniaj seed, regularnie używaj revoke cash, a większe środki trzymaj w portfelu sprzętowym. Sprawdź, czy przechowujesz kryptowaluty bezpiecznie.
Dostawca płynności: ile zarobisz, ile stracisz?
Dostawca płynności, zamiast kupować i czekać na wzrost ceny, zarabia na samym udostępnianiu swoich tokenów. Wkłada, powiedzmy, 2000 dolarów (w równych proporcjach, np. 1000 USDC i ETH za 1000 $) do puli ETH/USDC i czeka. Z każdej transakcji w puli dostaje niewielki procent opłaty, proporcjonalnie do swojego udziału.
To nie są jednak darmowe pieniądze. Jeśli cena ETH znacząco wzrośnie, dostawca płynności może zarobić mniej, niż gdyby po prostu trzymał ETH w portfelu. Wynika to z tzw. nietrwałej straty (Impermanent Loss): arbitrażyści równoważą pulę, co stopniowo zmienia ekspozycję LP z ETH na USDC, aby zachować stałe proporcje aktywów.
Dokładnie: przy 2x wzroście ceny droższego tokena, dostawca płynności straci około 5,5% wartości. Brzmi to niepokojąco, ale w pulach o wysokim wolumenie zyski z opłat z reguły przewyższają straty w dłuższym okresie.
A dlaczego strata jest nietrwała? Jeśli cena wróci do pierwotnego poziomu, strata znika a zachowujesz opłaty zebrane w międzyczasie.
Najbezpieczniejsze (choć najmniej opłacalne) będzie zasilanie pul stablecoinów na Curve, najmniej bezpieczne – wspieranie pul nowych memecoinów.
Zarobek na puli płynności jest traktowany jak każdy inny dochód z kryptowalut. Co do zasady jest opodatkowany PIT 19% w momencie, kiedy wymieniasz finalnie krypto na walutę fiat, np. PLN. Skonsultuj się z księgowym aby uniknąć kłopotów.
Przyszłość AMM: intencje, L2 i zmiany CEX
Najnowsze generacje DEX i agregatorów (UniswapX, CoW Swap, 1inch Fusion) odchodzą od ręcznego wykonywania transakcji na rzecz wyrażania intencji. Nie ustawiasz już poślizgu, nie przejmujesz się opłatą za gaz, po prostu klikasz – wymień 100 USDC na ETH.
W tym momencie Twoje zlecenie trafia do puli, a o prawo jego realizacji walczą specjalistyczne algorytmy – solverzy. Walka jest zacięta, dostajesz więc najlepszą możliwą ofertę, z już wliczonymi kosztami gazu. Szczegółowo cały proces opisywaliśmy w artykule o Intent-centric blockchain.
Z drugiej strony – najlepsze portfele kryptowalut coraz częściej mają wbudowane AMM-y i agregatory. DEX przestaje być stroną, którą odwiedzasz, a stanie się funkcją, którą wykorzystujesz kiedy potrzebujesz.
Dzięki rozwojowi sieci Layer 2 koszty swapów ogromnie spadły. Arbitrum, Base czy Optimism obniżają koszty transakcji do centów, obsługując miliony użytkowników bez obciążania mainnetu Ethereum.
DEX-y robią się coraz lepsze. Czy to oznacza koniec CEX? Nie, ale zmieni się ich rola. Staną się przystankiem początkowym, gdzie początkujący kupią BTC czy ETH łatwo i bezpiecznie. Gdy już ogarną podstawy, być może przejdą na transakcje bezpośrednio w łańcuchu. Tam nikt nie będzie wymagał KYC, zadawał pytań ani blokował im konta.
AMM w kryptowalutach – FAQ
Co to jest AMM w krypto?
AMM (Automated Market Maker) to algorytm, który ustala cenę tokenów na podstawie ich udziału w puli płynności. Zastępuje tradycyjną księgę zleceń – nie musisz czekać na kupującego lub sprzedającego, bo handlujesz nie z nim, ale z pulą, która zawsze jest dostępna.
Czym różni się DEX od giełdy kryptowalut (CEX)?
Na giełdzie scentralizowanej Twoje środki przechowuje firma – to ona kontroluje dostęp i może zablokować konto. Na DEX handlujesz bezpośrednio z portfela, bez pośredników. Ty masz seed i klucze prywatne, więc Ty masz kontrolę. Wadą są opłaty sieciowe.
Jak zacząć handlować na Uniswap?
Potrzebujesz portfela (MetaMask lub podobny) i tokenów do wymiany. Wchodzisz na stronę protokołu, podłączasz portfel, wybierasz parę tokenów, ustawiasz kwotę i klikasz “Swap”. Pierwszą transakcją przetestuj symboliczną kwotą, żeby zrozumieć proces.
Co to jest pula płynności (Liquidity Pool)?
To smartkontrakt, w którym zablokowane są dwa rodzaje tokenów (np. ETH i USDC). Użytkownicy handlują z tą pulą, wymieniając jeden token na drugi. Dostawcy płynności (LP), którzy wpłacili tam swoje środki, otrzymują w zamian udział w opłatach transakcyjnych.
Który DEX jest najlepszy – Uniswap, PancakeSwap czy Raydium?
Zależy od sieci. Uniswap dominuje na Ethereum i L2 (Arbitrum, Base). PancakeSwap jest popularny na BNB Chain, Raydium to standard na Solanie. Dla uzyskania najlepszej ceny używaj agregatorów, które sprawdzą wszystkie dostępne opcje.
Co to jest poślizg cenowy i jak go uniknąć?
Poślizg (slippage) to różnica między oczekiwaną a faktyczną ceną tokena w transakcji. Występuje, gdy Twoje zlecenie znacząco zmienia proporcję tokenów w puli. Im większa transakcja względem puli, tym większy poślizg.
Czy dostarczanie płynności na DEX jest opłacalne?
Trudno dokładnie wyliczyć kwoty, ale zarabiasz prowizje od każdej transakcji w puli (zwykle 0,3%). Ryzykiem jest nietrwała strata omawiana wcześniej i ew. błędy w smartkontraktach.
Powiązane wpisy:
Portfel kryptowalut: co to jest, jak działa, jak wybrać? Kompletny przewodnik 
Monero (XMR) – jak działa i czy warto je kupić? Kompletny przewodnik 
Jak odzyskać portfel kryptowalut? Kompletny przewodnik 
Kompletny przewodnik po Binance NFT 
Jak działa OMG Network (OMG)? Przewodnik po projekcie 
Jak i gdzie kupić NFT? Kompletny poradnik 
Ubezpieczenia w krypto? Jak to działa? 
Czym jest Binance Futures? Kompletny poradnik, opinie 
Jak inwestować w waluty? Kompletny poradnik 
Recenzja Litecoin (LTC). Sprawdzamy, jak działa weteran branży kryptoInwestowanie jest ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
dotyczy XTB
XTB oferuje wyłącznie kontrakty CFD na waluty Forex, indeksy, towary, akcje, ETFy, kryptowaluty oraz rzeczywiste akcje i ETFy.
Kontrakty CFD są złożonymi instrumentami i wiążą się z dużym ryzykiem szybkiej utraty środków pieniężnych z powodu dźwigni finansowej. 75% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne w wyniku handlu kontraktami CFD u niniejszego dostawcy CFD. Zastanów się, czy rozumiesz, jak działają kontrakty CFD i czy możesz pozwolić sobie na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.
Do miesięcznego obrotu 100 000 EUR. Transakcje powyżej tego limitu zostaną obciążone prowizją w wysokości 0,2% (min. 10 EUR). Może mieć zastosowanie 0,5% koszt przewalutowania. Oferowane instrumenty finansowe są ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
