Drobne UTXO (Unspent Transaction Output) to podstawowe elementy, z których składa się Twoje saldo Bitcoina. W tej sieci brak jednego konta – zamiast niego masz wiele osobnych zapisów o posiadanych satoshi. Przyjrzyjmy się mechanice UTXO oraz sprawdźmy, jak minimalizować opłaty transakcyjne.
Czym jest UTXO?
Zacznijmy od podstaw – blockchain Bitcoina nie wie, ile masz łącznie BTC. Widzi jedynie rozproszone po sieci zapisy reszty z dawnych transakcji – cyfrowe monety, które kiedyś otrzymałeś i nadal je posiadasz.
Twoje saldo, które prezentuje aplikacja portfela, to jedynie nakładka sumująca te rozproszone elementy. Wewnątrz sieci nie istnieje pojęcie konta, znane z banku. Wynika to z samej architektury Bitcoina.
UTXO to zapis ilości BTC przypisanej do przeszłej transakcji i gotowej do wydania. Portfel z reguły przechowuje dane o wielu UTXO, a ich suma daje widoczne saldo BTC.
Każdy węzeł sieci (full node) przechowuje UTXO set, czyli zbiór wszystkich wyjść transakcji dostępnych do wydania. To jedyne źródło prawdy o stanie posiadania.
Gdy wysyłasz transakcję, sieć nie odejmuje cyferek od twojego salda. Zamiast tego oznacza konkretne UTXO jako “wydane” i ewentualnie tworzy w ich miejsce nowe.
Tu krótka analogia. Wyobraź sobie, że masz w portfelu 100 zł w jednogroszówkach. Nominalnie to ta sama wartość co 1 banknot ze Władysławem Jagiełłą, ale spróbuj tym zapłacić w sklepie za zakupy…
Każde UTXO to osobny obiekt, który zajmuje cenne bajty w bloku. Jeśli będziesz systematycznie kupować BTC za 100 zł co tydzień, po roku będziesz właścicielem 52 oddzielnych UTXO, a nie jednej dużej pozycji, choć tak pokazuje to Twój portfel.
Artykuł ma charakter edukacyjny. Inwestycje w kryptowaluty zawsze wiążą się z ryzykiem a zakup Bitcoina może narazić Cię na straty. Nie inwestuj więcej, niż możesz stracić!
Przebieg transakcji: Input -> Output -> Reszta
Kiedy klikasz “Wyślij”, Twój portfel wykonuje operację, która jest całkiem skomplikowana.
Najpierw oprogramowanie skanuje blockchain w poszukiwaniu twoich UTXO. Jeśli posiadasz 0,2 BTC rozproszone w trzech kawałkach (np. 0,15 BTC + 0,02 BTC + 0,03 BTC), portfel widzi je jako osobne byty.
Załóżmy, że chcesz wysłać 0,1 BTC do znajomego. Protokół jest w tej kwestii zero-jedynkowy: nie dzieli monet na kawałki przed wysyłką, ale użyje tylu istniejących UTXO, aby transakcja była wykonalna. W naszym wypadku – 0,15 BTC.
Wybór UTXO które zostanie użyte nie zawsze jest oczywisty, gdyż zależy od algorytmu portfela. Dba on o minimalizację opłat teraz i w przyszłości poprzez redukcję liczby inputów, unikanie dużych outputów i redukcję strat. Tu krótkie wyjaśnienie:
- Input – UTXO wykorzystywane jako źródło środków do sfinansowania nowej transakcji.
- Output – to nowe UTXO, które przypisuje określoną ilość BTC do konkretnych adresów: odbiorcy oraz reszty
W naszym wypadku outputy będą dwa. Pierwszy to 0,1 BTC dla odbiorcy. Drugi to reszta które wraca do ciebie na nowy adres (change address, adres reszty), pomniejszona o opłatę transakcyjną.
A więc: Bitcoin nie odejmuje i nie dodaje salda. Zamiast tego niszczy stare UTXO i tworzy nowe. To portfel śledzi je i rozpoznaje jako należące do Ciebie, wykorzystując klucze wygenerowane z frazy seed.
W innych artykułach szczegółowo opisywaliśmy jak wygląda transakcja BTC oraz od czego zależą opłaty transakcyjne w sieci Bitcoina.
UTXO a koszty transakcji
Opłata transakcyjna w sieci Bitcoina nie zależy od kwoty przelewu, a wyłącznie od wagi transakcji, mierzonej w wirtualnych bajtach (vBytes). Przelew 100 BTC z jednego dużego UTXO może kosztować 2 dolary, a przesłanie 0,01 BTC poskładanego z mnóstwa “okruszków” – 50 dolarów lub więcej. Dodatkowo te kwoty mocno uzależnione są od bieżącego obciążenia sieci.
Każdy input w transakcji zajmuje w przybliżeniu 60-75 bajtów (dla adresów SegWit). Output to około 30 bajtów. Typowa transakcja (jeden input, dwa outputy) to ok. 130-160 vBytes.
A teraz rozważmy transakcję z pięćdziesięcioma inputami. To będzie potwór ważący 3500-3600 vBytes. Gdy opłaty w sieci skoczą do 100 satoshi za vByte – o co łatwo w hossie – zapłacisz 350 000 satoshi czyli ~0.0035 BTC. Przy cenie 100 tys. USD za BTC byłoby to sporo ponad 300 dolarów! Dla porównania transakcja wykonana z 1 UTXO, która zmieściłaby się w 140 vBytes kosztowałaby ok. 15-16 dolarów.
Na szczęście stawki rzędu 100 sat/vB nie zdarzają się zbyt często. W latach 2024-2025 tylko niekiedy przekraczały one poziom 40-50, często schodząc poniżej 5-10 sat/vB. A na początku 2026 spadły wręcz absurdalnie, do poziomu 1-2 sat/vB!
Koszt transakcji w zależności od adresu
Jak opisywaliśmy to w innym artykule, format adresów w sieci Bitcoina zmieniał się wraz z wprowadzaniem kolejnych ulepszeń protokołu. Pomijając te bardziej niszowe, w sieci Bitcoin funkcjonują 3 główne formaty:
- Legacy (adresy zaczynające się od “1”). To oryginalny format Satoshiego, najcięższy i najdroższy.
- Native SegWit (bc1q): od 2017 roku, lżejsze transakcje, oszczędność 20-40% względem Legacy.
- Taproot (bc1p): najnowszy format. Proste transfery kosztują jak w SegWit, duże oszczędności są na transakcjach wielopodpisowych.
Strata pieniędzy i toxic dust
Znamy już mechanikę, czas na zderzenie z rzeczywistością. Wspomniane wcześniej kupowanie BTC za 100 zł co tydzień i jego przesłanie na portfel brzmi jak rozsądna strategia. W rzeczywistości tworzysz sobie problem na przyszłość.
Załóżmy, że nadchodzi hossa na kryptowalutach. Bitcoin strzela do 150 tysięcy, transakcji jest mnóstwo, opłaty rosną do 200 satoshi za vByte. Decydujesz się sprzedać wszystko i zarobić – ale swoje BTC masz w 52 kawałkach. W tej sytuacji koszt transakcji może przekroczyć 1000 dolarów – koszmar!
| Scenariusz | Liczba UTXO | Rozmiar (vB) | Koszt (sat) | Koszt (USD) | Wniosek |
| BTC kupiony raz na rok | 1 | ~140 | 28 000 | 42 $ | Koszt przelewu do przeżycia. |
| BTC kupowany co tydzień (DCA) | 52 | ~3 600 | 720 000 | 1080 $ | Katastrofa! Płacisz za ilość UTXO, nie za ich wartość. |
Założenia: opłata sieciowa: 200 sats/vB, cena Bitcoina: 150 000 USD, format adresu: Native SegWit.
Scenariusz pesymistyczny jest jeszcze gorszy. Bardzo małe UTXO mogą przeobrazić się w toxic dust. Istnieje bowiem próg opłacalności, poniżej którego koszt wydania monety przewyższa jej wartość. Te progi można różnie określać, jednak już UTXO poniżej 50-100 tysięcy satoshi przysporzy Ci problemów i może zmusić do czekania na obniżkę opłat.
W osobnym artykule opisywaliśmy czym są i jak funkcjonują satoshi.
Niebezpieczeństwo – dust attack
Jednym ze sprytnych ataków na prywatność w Bitcoinie jest tzw. dust attack. Atakujący wysyła na Twój adres bardzo małe UTXO – zazwyczaj kilka do kilkudziesięciu satoshi. Celem nie jest kradzież, lecz ujawnienie innych Twoich adresów. Jeśli kiedyś skonsolidujesz ten „pył” razem z innymi UTXO w jednej transakcji, atakujący dowie się, że użyte adresy należą do jednej osoby.
Pozwoli mu to śledzić Twój portfel, szacować majątek a czasem powiązać adres z giełdą, profilem KYC i innymi śladami. Podobną technikę stosują niektóre projekty airdropowe, rozsyłając mikro-kwoty na miliony adresów. Budują one w ten sposób mapę aktywnych portfeli i ich powiązań.
Na czym polega niebezpieczeństwo? Jeśli masz spory portfel, możesz stać się celem ataków phishingowych, scamu i innych oszustw kryptowalutowych. W skrajnym wypadku zidentyfikowany posiadacz fortuny w BTC może stać się ofiarą wymuszenia a nawet porwania (wrench attacks, ostatnio będące plagą we Francji).
Higiena portfela: konsolidacja UTXO
Konsolidacja to po prostu wysłanie środków samemu do siebie. Zbierasz wiele małych UTXO, wysyłasz na własny adres i zamieniasz je w jeden duży nominał. Płacisz teraz (grosze), żeby zaoszczędzić później.
Sekret tkwi w wybraniu czasu takiej operacji. Bitcoin ma swój rytm. Weekendy, zwłaszcza niedzielne poranki, są zazwyczaj spokojniejsze. Monitoruj kalkulatory transakcji BTC – gdy widzisz, że opłaty spadły poniżej 5-10 satoshi za vByte, to dobry moment na sprzątanie portfela. W hossie na takie stawki możesz jednak długo poczekać.
Liczba UTXO zależy od naszej aktywności. Jeśli BTC kupiliśmy raz 2 lata temu i trzymamy go do tej pory – zapewne mamy tylko jedno. Jeśli kupujemy go regularnie albo używamy do codziennych płatności i transferów – ta liczba może iść w dziesiątki i setki.
Swoje UTXO możemy sprawdzić przy użyciu eksploratorów blockchain, np. Mempool Space. Wystarczy wkleić swój adres, a ich liczba pojawi się automatycznie.
Konsolidację możemy wykonać praktycznie w każdym portfelu obsługującym BTC, choć największą kontrolę nad tym procesem będziemy mieć w dedykowanych portfelach Bitcoina. Przykładowo, w Sparrow Wallet w zakładce UTXO możemy zaznaczyć konkretne pozycje, a następnie kliknąć Spend Selected i wybrać Consolidation.
Kiedyś moje zlecenie konsolidacji utknęło w mempolu, bo opłaty wzrosły powyżej progu, który ustawiłem. Pomogło użycie opcji RBF (Replace-By-Fee) – podbiłem opłatę z 6 na 12 sat/vB i przeszło od razu.
Koszt konsolidacji 20 UTXO (SegWit)
| Opłata sieciowa | Koszt (satoshi) | Koszt (USD) | Ocena momentu |
| 5 sat/vB | 7 000 | 7 $ | Idealny – konsoliduj teraz |
| 20 sat/vB | 28 000 | 28 $ | Warto skorzystać |
| 50 sat/vB | 70 000 | 70 $ | Akceptowalny, choć z trudem |
| 100 sat/vB | 140 000 | 140 $ | Drogo! Czekaj |
Założenia: 20 inputów SegWit (~68 vB każdy), 1 output (~31 vB), narzut transakcji (~10 vB), łączny rozmiar: ~1 400 vB, cena BTC: 100 000 USD.
Kiedy NIE WARTO konsolidować?
- Jeśli liczba twoich UTXO jest niewielka, niższa niż 5-10.
- Gdy jest drogo. Jeśli opłaty przekraczają 50-100 sats/vB, operacja będzie kosztowna. Lepiej poczekaj.
- Gdy dbasz o prywatność. Konsolidując, łączysz wiele UTXO w jednej transakcji.
Załóżmy, że masz 1 UTXO z giełdy z pełnym KYC, oraz 10 anonimowych z DEX. Jeśli je skonsolidujesz i prześlesz na nowy adres, analitycy od razu wiedzą, że wszystkie one należą do Jana Kowalskiego. Sam naruszyłeś swoją prywatność, wiążąc anonimowe środki ze swoim nazwiskiem.
Model UTXO: Bitcoin vs Ethereum
Dlaczego Bitcoin tak uparcie trzyma się modelu UTXO, skoro użytkownik dużo łatwiej rozumie po prostu konto i saldo, obecne choćby w Ethereum? Cóż, te dwa systemy odmiennie patrzą na własność.
W Ethereum masz system adres-konto i przypisane do niego saldo. Wysyłasz 1 ETH, saldo po twojej stronie spada, u odbiorcy rośnie. Sieć sprawdza i zapisuje stan tokenów. To proste, intuicyjne i świetnie nadaje się do obsługi smartkontraktów.
Bitcoin zamiast jednego konta ma zestaw pojedynczych UTXO, z których każde ma własną historię. Dla sieci jest to struktura przejrzysta: weryfikacja polega na sprawdzeniu, czy konkretne monety nie zostały wydane wcześniej i czy podpisy są poprawne.
Różne podejście powoduje widoczne różnice. Ethereum ma wbudowaną sekwencję transakcji: jeśli jedna twoja transakcja utknie w mempoolu, potrafi „zablokować” wszystkie kolejne. W Bitcoinie każde UTXO z tego samego portfela może być wydawane niezależnie.
Kolejna różnica dotyczy audytowalności. W Bitcoinie każdą monetę można prześledzić od aktualnego UTXO wstecz, aż do momentu jej powstania. Da się sprawdzić wszystko. W Ethereum bilanse są podsumowaniem historii operacji. Jest ona weryfikowalna, jednak logika modelu opartego na kontach i nonce oznacza, że kolejność przetwarzania transakcji ma krytyczne znaczenie.
Jaka jest przyszłość UTXO?
Czy UTXO to przeżytek? Cóż, zależy, co cenimy najbardziej. Rdzeń Bitcoina jest konserwatywny, ale to jest założony cel, a nie wada. Zmiany w protokole są rzadkie, długo dyskutowane i zwykle skromne, by nie tworzyć nowej powierzchni ataku. To dlatego Bitcoin może pełnić rolę kotwicy całego blockchain, gdzie gwarancje są bardzo solidne.
Nad tym fundamentem wyrasta ekosystem rozwiązań, które próbują pogodzić UTXO z wymaganiami nowoczesnych aplikacji. Lightning Network to dobry przykład: każdy kanał płatności jest w istocie specjalnie skonstruowanym UTXO na łańcuchu głównym, które reprezentuje dwustronną „umowę” między uczestnikami. Ruch odbywa się poza łańcuchem, ale ostateczne rozliczenie jest tradycyjne: nowe UTXO powstaje, stare wygasa.
Pojawiają się też projekty, które próbują przenieść na Bitcoina część elastyczności znanej z Ethereum bez rezygnacji z UTXO. Zamiast zmieniać bazowy model, “doklejają” do monet dodatkowe informacje. Dla sieci Bitcoin to dalej zwykłe UTXO, dla uczestników – coś w rodzaju programowalnych monet. Przykładem mogą tu być Bitcoin Ordinals.
Bardzo obiecującym kierunkiem jest BitVM (Bitcoin Virtual Machine) – framework wprowadzający na BTC ideę smartkontraktów bez zmiany fundamentów. Otwiera ona drogę do natywnego DeFi na Bitcoinie: mostów, rollupów, czy rynków predykcyjnych.
Rozwiązaniem opartym na BitVM jest UTreeXO – projekt, łączący bezpieczeństwo Bitcoina z nowoczesnym podejściem do tworzenia aplikacji. Pozwala on budować bardziej złożone logiki transakcyjne bez rezygnacji z UTXO. BitVM i oparte na niej rozwiązania mogą zatem niebawem rozszerzyć zastosowanie Bitcoina z cyfrowego złota do platformy zdecentralizowanych finansów.
Wszystko wskazuje na to, że model UTXO długo będzie jeszcze podporą Bitcoina. Dzięki temu Bitcoin pozostanie tym, czym miał być: prostym systemem, którego działanie można dokładnie zweryfikować i trudno zepsuć. Kiedy zrozumiesz, jak działają UTXO, masz szansę korzystać z kolejnych warstw Bitcoina bez płacenia za swoją niewiedzę.
Bitcoin UTXO – FAQ
Co to jest UTXO w sieci Bitcoin?
UTXO (Unspent Transaction Output) to cząstka BTC w Twoim portfelu, którą możesz wydać. Saldo portfela jest sumą wszystkich UTXO, tak jak portmonetka pełna monet.
Dlaczego mój adres Bitcoin zmienia się przy każdej transakcji?
To funkcja ochrony prywatności. Gdy wysyłasz środki i niszczysz UTXO, ich nadmiar wraca na nowo wygenerowany adres reszty (change address). Dzięki temu nieco trudniej śledzić historię Twoich transakcji i stan posiadania.
Dlaczego opłata transakcyjna Bitcoin jest wysoka, mimo że wysyłam małą kwotę?
Opłata (fee) zależy od “wagi” danych w bajtach, a nie od wartości transferu w dolarach. Jeśli wysyłasz transakcję złożoną z wielu małych UTXO, zajmuje ona dużo miejsca w bloku i kosztuje znacznie więcej.
Czym różni się UTXO od modelu konta w Ethereum?
W Ethereum saldo jest jedną liczbą, od której odejmuje się lub dodaje środki. W Bitcoinie każda transakcja niszczy stare monety i tworzy nowe, co przypomina płacenie gotówką i otrzymywanie reszty.
Czym jest Bitcoin Dust i jak może zablokować środki?
Dust to UTXO tak drobne, że koszt przesłania jest wyższy niż ich wartość. Takie “okruszki” są niemożliwe do wydania, dopóki opłaty w sieci drastycznie nie spadną.
Input i Output w transakcji – jak to rozumieć?
Input (wejście) to monety, które wyciągasz z portfela, by zapłacić. Output (wyjście) to nowe monety, które tworzysz: jedna trafia do odbiorcy, a druga (reszta) wraca do Ciebie.
SegWit, Legacy czy Taproot – który adres jest najlepszy?
Są tak samo bezpieczne, ale adresy Legacy są znacznie kosztowniejsze w użyciu niż Taproot oraz Native SegWit, ponieważ generują więcej danych.
Jak uniknąć wysokich opłat przy wypłacie BTC?
Zamiast wypłacać co chwila małe kwoty, poczekaj aż uzbierasz większą sumę. Wtedy wpłać, kup np. 0.05 BTC i wypłać raz. Stworzysz wtedy jedno duże UTXO zamiast wielu małych, oszczędzając na przyszłych opłatach.
Powiązane wpisy:
Bonusy forex bez depozytu – dlaczego brokerzy już ich nie oferują? 
Badamy czym jest Tether (USDT) i dlaczego jest tak ważny 
Czym są shitcoiny, jak je rozpoznać i dlaczego warto unikać? 
Jak wpłacić PLN na Binance przez Zen? 
Jak inwestować w złoto i srebro przez kryptowaluty? 
Historyczna współpraca. Tyson Fury wspierany przez XTB 
Czym są ADRy? Jak w nie inwestować? 
KuCoin Spotlight – co to jest? Dlaczego warto z niego skorzystać? 
Przewodnik po Lido DAO (LDO). Dlaczego ten protokół jest popularny? 
Binance Research: dlaczego warto tam zaglądaćInwestowanie jest ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
dotyczy XTB
XTB oferuje wyłącznie kontrakty CFD na waluty Forex, indeksy, towary, akcje, ETFy, kryptowaluty oraz rzeczywiste akcje i ETFy.
Kontrakty CFD są złożonymi instrumentami i wiążą się z dużym ryzykiem szybkiej utraty środków pieniężnych z powodu dźwigni finansowej. 75% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne w wyniku handlu kontraktami CFD u niniejszego dostawcy CFD. Zastanów się, czy rozumiesz, jak działają kontrakty CFD i czy możesz pozwolić sobie na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.
Do miesięcznego obrotu 100 000 EUR. Transakcje powyżej tego limitu zostaną obciążone prowizją w wysokości 0,2% (min. 10 EUR). Może mieć zastosowanie 0,5% koszt przewalutowania. Oferowane instrumenty finansowe są ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.
